Trening walki w Hu Quan

„ Walkę stworzyła natura, nienawiść jest wynalazkiem człowieka”

Karel Ćapek

Tygrys schodzi z gór...
Imitacyjne techniki walki tygrysa zostały opracowane na skutek bezpośredniej obserwacji tego zwierzęcia. Mnisi z klasztoru Shaolin z szacunkiem odnosili się do przyrody i wnikliwie obserwowali jej różne przejawy. W Chinach tygrys uważany jest za króla wszystkich lądowych drapieżników. Mistrzowie kung-fu podziwiali jego siłę, odwagę i potęgę. Stwierdzili, że zachowanie się tego zwierzęcia może stanowić inspirację do opracowania wartościowych technik walki.

Formy (Tao Lu) rozwijają zewnętrzną siłę, co uzyskuje się przez napinanie różnych mięśni, np. szyi i pleców. Poszczególne ruchy wykonuje się agresywnie, gwałtownie i bardzo zdecydowanie. Skuteczność bloków i ataków zapewniają stabilne postawy, a także dynamiczne rotacje biodrami. Techniki tygrysa przystosowane zostały do walki w tzw. bliskim i średnim dystansie, dlatego w formach i kombinacjach występują często krótkie i proste uderzenia – pchnięcia. Specyficzne są również przechwyty czy ruchy rozdzierające.
Podstawową bronią w Pięści Tygrysa (Hu Quan) jest ręka uformowana na kształt pazurów. Powierzchnię uderzającą stanowi podstawa dłoni, natomiast częścią chwytną są wszystkie palce. W formach i kombinacjach występują także niskie kopnięcia oraz uderzenia pięścią, łokciem, przedramieniem i barkiem. Ataki skierowane są przede wszystkim na miejsca o szczególnej wrażliwości, jak: twarz, szyja, krocze, oczy, pachy, pachwiny.
W trakcie wykonywania formy ćwiczący powinien wydawać charakterystyczne dźwięki, które powstają w wyniku specjalnego sposobu oddychania. Zapewnia to wydalanie dwutlenku węgla i zastępowanie go, niezbędnym do przekazania siły, tlenem. Wydawanie tych dźwięków wpływa także na postawę walczącego. Odzwierciedlają ją oczy pełne gniewu i ducha walki.

Podstawowe umiejętności techniczne
Trening uczniów początkujących poprzedzony jest specjalistycznymi ćwiczeniami ogólnorozwojowymi. Dopiero po przygotowaniu organizmu do specyficznego wysiłku następuje nauka podstawowych technik. Szczególna uwaga przywiązywana jest do kształtowania prawidłowych postaw. Stabilne i niskie poruszanie się jest esencją większości odmian Pięści Tygrysa. Warto podkreślić, iż w wielu szkołach Czarnego Tygrysa (Hei Hu Pai) debiutanci uczą się shaolińskiego Ji Ben Gong (Shaolin Quan, Shaolin Chang Quan). Taki trening stanowi solidny fundament do dalszego rozwoju i opanowania niełatwych technik stylu Tygrysa.
Zdobycie biegłości w kung-fu związane jest z opanowaniem różnych nawyków ruchowych. Z fizjologicznego punktu widzenia uczenie się jest procesem, dzięki któremu w reakcjach organizmu następują trwałe zmiany, czyli jest to działalność w kierunku przystosowania zachowań człowieka do środowiska zewnętrznego, obejmująca rozwiązanie pożądanych zadań. Efektem tego są zmiany elektrochemiczne w organizmie, które sprzyjają tzw. motorycznemu uczeniu się. Motoryczne uczenie się koresponduje z przyswajaniem umiejętności kung-fu. Początkowo niezgrabnie wykonywane ruchy zyskują na precyzji dzięki wielokrotnym powtórzeniom i korygowaniu błędów. Proces ten praktycznie nigdy się nie kończy. Ważne dla rozwoju sprawności ruchowej, na poszczególnych poziomach zaawansowania, jest określenie zakresu czynności, stopnia trudności ćwiczeń i stworzenie właściwej atmosfery wokół tego, co się robi.

Sekwencje podwójne
Istotnym elementem treningu w Pięści Tygrysa jest ćwiczenie układów zadaniowych, czyli krótszych i dłuższych sekwencji podwójnych. Ten etap szkolenia możliwy jest po opanowaniu pryncypialnych technik stylu, co w większości szkół Tygrysa następuje po dwóch miesiącach nauki. Stopień skomplikowania tych układów determinowany jest poziomem zaawansowania uczniów. Sekwencje podwójne powinny być skonstruowane z technik i szeroko pojętych koncepcji, zawartych w formach stylowych. Zakładając, że Tao Lu stanowią „kod genetyczny” większości odmian kung-fu, to interpretowanie ich z partnerem wydaje się czymś oczywistym. Tylko wówczas będzie można powiedzieć, iż poznawanie form nie jest oderwane od treningu przygotowującego do walki. Układy zadaniowe nie muszą i nie powinny być przedmiotem „zapędów kolekcjonerskich”, gdyż każda wolna walka jest nową, tworzoną tu i teraz, sekwencją podwójną. Dlatego nie ma większego sensu zapamiętywanie wszystkich kombinacji z partnerem. Byłoby to równoznaczne z opanowywaniem kolejnych schematów. Sekwencje podwójne mają za zadanie uwidocznić ćwiczącym: do czego poszczególne techniki służą, w jaki sposób można je właściwie łączyć, jaka w poszczególnych sytuacjach powinna zaistnieć odległość pomiędzy walczącymi (dystans) itd. Niektóre nazbyt „klasyczne” ruchy Pięści Tygrysa powinny być modyfikowane i dostosowywane do zmiennych sytuacji realnego starcia.

Walka
Nauczyciele dalekowschodnich metod doskonalenia psychofizycznego (Yoga, Ken-Jitsu itp.). podkreślają istotna rolę tzw. podświadomości przy kształtowaniu określonych nawyków. Podświadomość jest warstwą psychiki między świadomością a nieświadomością. Mieszczą się w niej treści, które kiedyś znajdowały się w świadomości podmiotu. Ujmując zagadnienie w sposób przystępny można powiedzieć, iż umysł podświadomy przypomina taśmę magnetofonową (dyskietkę), na której rejestrowane są wszystkie doświadczenia człowieka (widziane, słyszane, przeczytane, odczuwane itp.). Niektórzy psychologowie porównują podświadomość do księgi zwierającej dokładny zapis naszych przeżyć już od okresu prenatalnego. Choć współcześnie nie brakuje zwolenników teorii S. Freuda, to coraz częściej mówi się nie o podświadomości, lecz połączeniach neuronowych tworzonych w mózgu. Kiedy robimy coś po raz pierwszy, tworzymy cienkie synapsy, które w przyszłości dają nam dostęp do towarzyszącej tej czynności zachowania. Poprzez powtarzanie danych czynności połączenia neuronowe ulegają wzmocnieniu. W efekcie możliwe jest natychmiastowe połączenie z pożądanym wzorcem zachowania, np. wykonania określonej techniki kung-fu. Oczywiście, im więcej będzie powtórzeń pojedynczych technik, kombinacji, sekwencji podwójnych itp. tym wyraźniejszy pozostanie ich ślad w pamięci. Po odpowiednio długim okresie treningu uczniowie kung-fu wyposażeni są w „bagaż” różnych doświadczeń i mogą spróbować swych sił w walce (San Da). W dobrze prowadzonych szkołach Tygrysa możliwe jest to po 7 - 8 miesiącach treningu.
Przystępując do treningu San Da należy wiedzieć, że nie sposób jest skutecznie odpowiedzieć na atak przeciwnika przy pomocy procesu składającego się z: obserwacji, analizy oraz reakcji. Środkowy człon, czyli zbyt długie myślenie, stanowi przeszkodę w natychmiastowym rozwiązaniu wielu sytuacji strategicznych podczas walki. Z odsieczą przychodzi tu „podświadomość”, która umożliwia odruchowe wykonanie technik bez potrzeby uprzedniego namyślania się. Jest to właściwością uczniów wytrenowanych i tym właśnie różnią się oni od debiutantów.

Z punktu widzenia technicznego i strategicznego styl Tygrysa wyróżnia ekonomiczny sposób poruszania się. Typowe kroki są szybkie, krótkie i przypominają „dreptanie”. Strategiczny sposób poruszania się najczęściej zawarty jest w formach. Tak jak w wielu innych stylach kung-fu, sprowadza się on głównie do szybkiego zajęcia korzystnej i stabilnej pozycji względem przeciwnika. Wizytówką większości odmian Pięści Tygrysa jest tzw. krok dostawny (You Bu). Służy on skróceniu (także zwiększeniu) dystansu pomiędzy walczącymi, co daje sposobność zastosowania kluczowych technik stylu, takich jak: atak w oczy, szyję, krocze, próba obalenia. Często występują też przejścia, w których noga mija nogę. Chodzi tu głównie o przemieszczanie się w postawach Jazdy Konnej (Ma Bu) lub Łuku i Strzały (Gong Bu). Warto zaznaczyć, iż kroki te sprawiają wrażenie „niepełnych”, gdyż realizowane są zazwyczaj pod kątem 45 stopni względem linii dzielącej walczących. Generalnie rzecz ujmując ekspert stylu Tygrysa, szczególnie południowego, stara się pokonywać podczas walki niewielkie odległości. Zarazem dąży on do wykonania tych technik, które są konieczne w określonej sytuacji. Liczba uderzeń, bloków itp. rzadko jest ściśle powiązana z liczbą wykonywanych przejść.
Trzeba przyznać, że szeroko pojęty system Tygrysa wymaga sporej siły przez co nie zyskał on na świecie dużej popularności. Jednak niewiele osób wie, że większość odmian Hu Quan uzupełniona jest technikami pozostałych zwierząt Shaolin. Daje to sposobność dostosowania arsenału technicznego i strategicznego danego stylu do indywidualnych predyspozycji uczniów.
San Da powinna być poprzedzona tzw. walkami zadaniowymi, które są dostosowane do poziomu ćwiczących. Instruktor - praktyk, posiadający odpowiednio długie doświadczenie w walce i prowadzeniu zajęć, ma szansę przeprowadzić uczniów przez wszystkie etapy szkolenia nie naruszając przy tym struktury stylu. Dlatego nadal ważne jest w jakiej szkole się ćwiczy i jakie ma ona rekomendacje.
Z uwagi na to, że istnieje zbyt wiele metod treningowych przygotowujących do wolnej walki, poniżej zostaną wymienione tylko typowe. Są to:

  • walki zadaniowe uwzględniające naukę swobodnego wykorzystania bloków, zasłon i uników przed:
    • uderzeniami rękami,
    • uderzeniami nogami,
    • kombinacjami uderzeń rękami i nogami;
  • walki zadaniowe uwzględniające naukę swobodnego wykorzystania uderzeń rękami i nogami – docelowo także innymi częściami ciała;
  • walki zadaniowe uwzględniające naukę obrony przed obaleniami poprzez neutralizację ataków oraz zakorzenianie się;
  • walki zadaniowe z próbą zastosowania określonych technik występujących w Tao Lu z uwzględnieniem stopnia znajomości tych form przez uczniów;
  • wolne walki (z kontrolowanymi atakami na punkty szczególnie wrażliwe) uwzględniające wszystkie techniki, jak: uderzenia, przechwyty, obalenia itp.

Warto dodać, że strategia walki w Pięści Tygrysa może być dwutorowa. Pierwsza zawiera techniki twarde, gdzie wykonywane są otwarte i zdecydowane ataki. Przykładem takiego stylu jest np. Hu Xing Quan. Druga preferuje rozwiązania zaskakujące, które następują po zejściu z linii rażenia, jak ma to miejsce np. w Hei Hu Pai.

Dariusz Muraszko

Literatura:

  1. Fujian Nanquan Congshu; Hu Xing Quan. Fujian 1998.
  2. Muraszko Dariusz; Hu Lung Pai – wiadomości podstawowe (broszura). Słupsk 1986.
  3. Muraszko Dariusz; Wpływ chińskiej sztuki walki kung-fu na motorykę i emocje dziecka (praca magisterska). Słupsk 1994.
  4. Muraszko Dariusz; Kung-Fu Hu Long Pai, Hu Quan – Pięść Tygrysa (część pierwsza). Słupsk 1994.